Vùng biển Alaska hiện là nơi duy trì những ngư trường sầm uất bậc nhất thế giới nhờ sự vận hành bền bỉ của mạng lưới thức ăn đa tầng. Trước sự biến chuyển không ngừng của khí hậu, giới nghiên cứu nỗ lực giải mã cách thức các hệ thống sinh thái này thay đổi theo thời gian. Tuy nhiên, việc thiếu hụt các mẫu vật đối chứng từ nhiều thập kỷ trước đang trở thành rào cản lớn cho việc tái dựng bức tranh quá khứ của đại dương. Theo Tiến sĩ Natalie Mastick từ Đại học Yale, giới khoa học cần vận dụng tư duy linh hoạt để khai thác dữ liệu sinh thái từ những nguồn lưu trữ vốn bị lãng quên.
Giải mã lịch sử đại dương từ những hộp cá hồi cũ
Trong quá trình thực hiện luận án tiến sĩ tại Đại học Washington, Tiến sĩ Mastick đã triển khai một phương thức tiếp cận khác biệt hoàn toàn so với truyền thống. Thay vì thu thập mẫu vật hiện đại, bà tập trung phân tích các hộp cá hồi cũ được lưu trữ suốt 42 năm tại Vịnh Alaska và Vịnh Bristol. Nhóm tác giả đã mở 178 hộp cá thuộc bốn loài khác nhau, tiến hành giải phẫu tỉ mỉ từng miếng phi lê dưới kính hiển vi để kiểm đếm số lượng anisakid – một loại giun tròn ký sinh trong thịt cá.
Dù các ký sinh trùng này đã bị tiêu diệt hoàn toàn trong quy trình đóng hộp và không gây nguy hiểm cho sức khỏe, sự hiện diện của chúng lại lưu giữ những chỉ dấu khoa học vô giá.
Vì sao "giun sushi" lại khẳng định hệ sinh thái khỏe mạnh?
Việc phát hiện giun trong thực phẩm thường gây tâm lý lo ngại, nhưng thực tế khoa học lại chứng minh nhận định này không hoàn toàn chính xác. Phó Giáo sư Chelsea Wood từ Đại học Washington giải thích rằng sự xuất hiện của giun anisakid là tín hiệu cho thấy sản phẩm đến từ một môi trường biển lành mạnh. Do vòng đời của anisakid đòi hỏi sự tham gia của nhiều vật chủ trong mạng lưới thức ăn, sự tồn tại của chúng xác nhận tính bền vững và sự kết nối chặt chẽ của các mắt xích sinh thái.
Kết quả nghiên cứu đăng tải trên tạp chí Ecology & Evolution xác nhận mật độ giun anisakid tăng đáng kể ở cá hồi chum và cá hồi hồng trong giai đoạn 1979 - 2021, trong khi mức độ này ở cá hồi coho và cá hồi sockeye duy trì ở ngưỡng ổn định. Theo Mastick, việc số lượng ký sinh trùng gia tăng chứng tỏ chúng đã tìm thấy đầy đủ các vật chủ cần thiết để hoàn tất chu kỳ sinh sản. Thực tế này củng cố giả thuyết về một hệ sinh thái đang trên đà phục hồi và duy trì được quần thể vật chủ đa dạng.
Mối liên kết chặt chẽ trong mạng lưới thức ăn biển
Anisakid bắt đầu vòng đời từ những sinh vật trôi nổi, sau đó xâm nhập vào chuỗi thức ăn thông qua các loài giáp xác nhỏ như nhuyễn thể. Khi các loài săn mồi tiêu thụ con mồi bị nhiễm bệnh, ký sinh trùng sẽ di chuyển dần lên các bậc cao hơn trong hệ thống sinh thái. Quá trình này diễn ra từ nhuyễn thể sang cá nhỏ, rồi đến cá lớn như cá hồi và cuối cùng kết thúc tại các loài động vật có vú biển – nơi chúng thực hiện quá trình sinh sản để bắt đầu một chu kỳ mới.
Phó Giáo sư Wood nhấn mạnh nếu thiếu vắng các mắt xích then chốt, đặc biệt là động vật có vú biển, chu kỳ này sẽ bị đứt gãy và dẫn đến sự sụt giảm số lượng ký sinh trùng. Do đó, sự gia tăng của anisakid được xem là kết quả trực tiếp từ nỗ lực bảo tồn. Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển năm 1972 đã giúp quần thể hải cẩu, sư tử biển và cá voi sát thủ phục hồi mạnh mẽ, tạo điều kiện thuận lợi cho sự bùng nổ của loại ký sinh trùng này.
Giá trị từ những nguồn dữ liệu bị lãng quên
Các mẫu vật trong nghiên cứu được cung cấp bởi Hiệp hội Sản phẩm Hải sản tại Seattle, đơn vị từng lưu giữ cá hộp phục vụ mục tiêu kiểm soát chất lượng. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng kẹp y tế chuyên dụng và kính hiển vi soi nổi để tách các sợi cơ cá, đảm bảo độ chính xác tối đa trong khâu kiểm đếm. Sự thành công của dự án mở ra triển vọng ứng dụng phương pháp này lên các loại hải sản đóng hộp khác như cá mòi, giúp tái dựng bức tranh sinh thái trong quá khứ.
Thông qua việc kết nối các nguồn dữ liệu lịch sử chưa được khai phá, giới nghiên cứu kỳ vọng sẽ tìm thấy thêm nhiều hiểu biết sâu sắc về sự biến đổi của đại dương. Khám phá này không chỉ thay đổi định kiến của cộng đồng về ký sinh trùng mà còn khẳng định giá trị của tư duy sáng tạo trong khoa học thực tiễn.
