Việc kiểm tra độ tươi của cá từ lâu thường phụ thuộc vào kinh nghiệm cảm quan của con người hoặc các phương pháp phòng thí nghiệm, vốn không chỉ tốn thời gian mà còn dễ gây hư hại cho sản phẩm. Ngày nay, một công nghệ kiểm tra dựa trên hình ảnh siêu phổ đang làm thay đổi quy trình này. Chỉ bằng một phương pháp tương tự như "chụp ảnh", chúng ta có thể nhanh chóng xác định được độ tươi của cá.
Xác định độ tươi bằng "thông tin quang phổ"
Nhóm nghiên cứu từ Đại học Cherepovets đã đề xuất kết hợp công nghệ hình ảnh siêu phổ (HSI) với mạng nơ-ron để nhận diện độ tươi của cá. Cốt lõi của công nghệ này nằm ở việc ghi lại những biến đổi cực nhỏ trong mô cá mà mắt thường không thể nhận thấy, thông qua việc thu thập thông tin quang phổ phản xạ của thịt cá ở các dải sóng khác nhau (400–1.000 nm), từ đó xác định độ tươi. Về cơ bản, hệ thống này hoạt động như một chiếc “camera thông minh”, có thể hoàn thành việc phân tích chỉ bằng cách quét sản phẩm cá mà không cần tiếp xúc hay lấy mẫu.
Trên thực tế, ngành thủy sản hiện nay chủ yếu dựa vào đánh giá cảm quan và lấy mẫu để thực hiện các kiểm tra lý hóa hoặc vi sinh, ví dụ như đo hàm lượng nitơ hay tổng số khuẩn lạc. Các phương pháp này thường yêu cầu lấy mẫu, đôi khi phải gửi đến phòng thí nghiệm, khiến thời gian kiểm tra kéo dài và có thể ảnh hưởng đến chính sản phẩm. So với các phương pháp truyền thống, công nghệ mới này có thể quét trực tiếp sản phẩm, với ưu điểm vượt trội là không phá hủy và cho kết quả theo thời gian thực.
Thử nghiệm 16 ngày liên tục, độ chính xác đạt 90%
Trong thí nghiệm, các nhà nghiên cứu đã sử dụng phi lê cá hồi vân được bảo quản lạnh ở nhiệt độ +2±2℃ và liên tục thu thập dữ liệu trong vòng 16 ngày. Kết quả cho thấy hệ thống có thể liên tục theo dõi những thay đổi về chất lượng thịt cá mà không cần mở bao bì, đồng thời đạt độ chính xác trong việc phân loại lên tới 90%. So với các phương pháp phòng thí nghiệm truyền thống, công nghệ này phù hợp hơn cho việc sàng lọc nhanh và giám sát liên tục trong môi trường sản xuất thực tế. Nó có thể được ứng dụng trực tiếp tại các nhà máy chế biến thực phẩm, trung tâm phân phối logistics và các điểm bán lẻ, cho phép hoàn thành việc kiểm tra mà không cần mở bao bì. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả mà còn tránh được hao hụt sản phẩm trong quá trình kiểm tra.
Bên cạnh những tiến bộ về khoa học, các cơ quan quản lý cũng đang thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ liên quan. Viện Nghiên cứu Khoa học Toàn Nga về Kiểm soát, Tiêu chuẩn hóa và Chứng nhận Thuốc Thú y và Chế phẩm sinh học (FSBI VGNKI), một cơ quan trực thuộc Cục Giám sát Thú y và Kiểm dịch Liên bang Nga, cho biết có kế hoạch triển khai các công nghệ mới để xác định các sản phẩm cá giả mạo. Điều này cho thấy hệ thống kiểm soát chất lượng thủy sản đang không ngừng được nâng cấp, từ công nghệ kiểm tra đến các công cụ quản lý.
